Το Κανναβουργείο ιδρύθηκε το 1908 σε ένα πλάτωμα στην τοποθεσία «Μεγάλος Κρημνός», που βρίσκεται κοντά στην παλιά πόλη. Ηταν μια πρότυπη βιομηχανική μονάδα, η μεγαλύτερη στο είδος της σε όλη την Ελλάδα, που παρήγε σκοινιά και σπάγκους από κάνναβη.

Οι μεγαλύτερες ποσότητες προέρχονταν από την περιοχή Μπενάρες της Ινδίας, αλλά αργότερα στηρίχθηκε στις καλλιέργειες του κάμπου των Γιαννιτσών και σε εισαγωγές από τη Σερβία. Ιδρυτές του ήταν η εταιρεία «Τότσκα και σία» από τη Θεσσαλονίκη, που συνεργάστηκε με μικρότερους μετόχους. Επέλεξαν την Εδεσσα για τους καταρράκτες της και εξόπλισαν τις εγκαταστάσεις με υδροκίνητες μηχανές.

Το βιομηχανικό συγκρότημα, που φέρει την υπογραφή του Αυστριακού μηχανικού Λεοπόλδου Αϊγκελ, αποτελείται από τέσσερα κτίρια. Είχαν πελεκημένους τοίχους από πωρόλιθο και δίκλινες ξύλινες στέγες με επικάλυψη «ευρωπαϊκών κεράμων» που σχημάτιζαν τριγωνικά αετώματα.

Το μεγαλύτερο σε επιφάνεια κτίριο στέγαζε τις μονάδες παραγωγής και διασώθηκε με όλο τον μηχανολογικό εξοπλισμό του, στον οποίο συμπεριλαμβάνεται η υδροκινούμενη τουρμπίνα.

Το καννάβι περνούσε πρώτα από τη «Βαλιβίτσα» για να καθαριστεί από ξένες ύλες και μετά το λανάρισμα ακολουθούσαν οι «Σύρτες».

Το πρώτο στρίψιμο γινόταν στις «Σιτζίμ» μηχανές και ακολουθούσε η επεξεργασία στις «Ξύστρες» πριν οδηγηθεί το τελικό προϊόν στο κολλάρισμα, το στέγνωμα και το καρούλιασμα.

Ολες οι μηχανές έχουν διασωθεί και είναι ένα ανοιχτό βιβλίο για τη βιομηχανική παραγωγή στον Μεσοπόλεμο. Ο επισκέπτης έχει την αίσθηση ότι κάποιος πάτησε το «pause» και κάνει ένα διάλειμμα…

Στην ακμή του το εργοστάσιο είχε πάνω από 150 εργάτες, κυρίως γυναίκες από τα γύρω χωριά, και η ετήσια παραγωγή έφτανε τα 1.300 κιλά σκοινιού και 200 κιλά σπάγκου από κάνναβη, καθώς και 180 κιλά σπάγκου από λινάρι.

Η μεγαλύτερη παραγωγή χονδρού σπάγκου πήγαινε στην Κρήτη, ενώ οι λεπτοί σπάγκοι διοχετεύονταν στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, όπου τους χρησιμοποιούσαν στο αρμάθιασμα των καπνών.

Το τέλος

Η παρακμή της επιχείρησης εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1950. Είχε προηγηθεί η πυρπόληση μεγάλου μέρους της πόλης τον Σεπτέμβριο του 1944 από τους Γερμανούς σε αντίποινα για την εκτέλεση ενός στρατιώτη τους.

Ακολούθησαν τα δύσκολα χρόνια του Εμφυλίου. Η χαριστική βολή δόθηκε από την ανάπτυξη νέων υλών και τις τεχνολογικές εξελίξεις στην παραγωγική διαδικασία.

Συνέβαλαν και οι λάθος επιλογές της διοίκησης, με τις συγκρούσεις των μετόχων, που εκτόξευσαν τα χρέη προς τις τράπεζες και το ΙΚΑ.

Το «λουκέτο» ήρθε τον Μάιο του 1966 και λίγο αργότερα περίπου 100 εργαζόμενοι ιδρύουν παραγωγικό συνεταιρισμό και αναλαμβάνουν τη διαχείριση.

Το εγχείρημα δεν απέδωσε γιατί δεν εγκρίθηκε το δάνειο που ζήτησε η διαχειριστική επιτροπή από την ΕΤΒΑ. Το άλλοτε κραταιό εργοστάσιο έκλεισε το 1967 και περιήλθε στο Δημόσιο.

Επειτα από τριάντα χρόνια εγκατάλειψης, η δημοτική αρχή της Εδεσσας με τη συνεργασία ιδιώτη ανέλαβαν να ζωντανέψουν το βιομηχανικό συγκρότημα, που από το 1997 άνοιξε και πάλι τις πύλες του και λειτούργησε ως πολυχώρος πολιτισμού με επίκεντρο τις υποδομές του παλιού Κανναβουργείου. Πέρα από την ανάδειξη των κτιρίων, κατασκευάστηκαν δύο υπαίθριοι ανελκυστήρες κατά μήκος του βράχου, που διευκόλυναν την πρόσβαση του κοινού.

Η νέα κρίση ξεκίνησε το 2013 με τις περικοπές της χρηματοδότησης που έφερε η οικονομική κρίση και οδήγησαν στην απαξίωση των εγκαταστάσεων, καθώς και σε νέο λουκέτο ύστερα από έναν χρόνο.

1. Η σωτηρία

Το Κανναβουργείο είναι ένα από τα δώδεκα κτίρια που ανήκουν σε δήμους τα οποία εντάχθηκαν στο φιλόδοξο πρόγραμμα του υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης συνολικού ύψους 50 εκατ. ευρώ για τη διάσωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, την αξιοποίηση της δημοτικής περιουσίας και την ενίσχυση της απασχόλησης.

2. Χρηματοδότηση

Ο δήμος της Εδεσσας θα ενισχυθεί με 2,155 εκατ. ευρώ για να συντηρήσει τις κεραμοσκεπές και τα δάπεδα, να αντικαταστήσει τους ανελκυστήρες και να διαμορφώσει τον περιβάλλοντα χώρο, όπου θα τοποθετήσει υπαίθρια καθιστικά και θα διατηρήσει το μεγαλύτερο μέρος της φυσικής βλάστησης. Στο εσωτερικό των κτιρίων θα διατηρηθεί ο μηχανολογικός εξοπλισμός, που έχει διασωθεί και αποτελεί ένα από τα μοναδικά δείγματα των παραγωγικών διαδικασιών του Μεσοπολέμου.

3. Μνημείο

Το «νεκρωμένο» βιομηχανικό συγκρότημα του Κανναβουργείου, που έχει κηρυχθεί διατηρητέο μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού, βρίσκεται στην ενότητα του Υπαίθριου Μουσείου Νερού, στην οποία περιλαμβάνονται και οι εντυπωσιακοί καταρράκτες. Αποτελείται από οκτώ ενότητες που αναπτύσσονται με επίκεντρο αναστηλωμένα κτίρια, τεχνητά κανάλια και πλούσια βλάστηση.

Επιμέλεια : Χαρά Τζαναβαρα

 

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here